Сайн байна уу? Би түрүү жилийн 5 (2011) сар хавьцаа заг хүйтэн өвчин найз охиноосоо авсан юм. Тэгээд анх мэдэлгүй байж байгаад сүүлд 10 (2011) сар хавьцаа шинжилгээ хийгээд гонореа гэдэг нь батлагдсан. Мөн мөөгөнцөр ч байсан. Тэгээд эмнэлэгт очоод үзүүлтэл эмч нь намайг 2 удаа тариулаад эм уу, болохгүй бол 300’00 аар шаруул гэсэн. Тарианых нь үнийг асуутал 40000 гэж байсан санагджийна. Тэр үед ч надад мөнгө олдохгүй байлаа. Ингээд байж байтал идээ нтр гархаа больчлоо. Би ч тэгээд мартацан юм. Саяхан 1 сарын сүүлээр би санаандгүй интернетээр нийтлэл уншсан юм Заг хүйтний тухай. Тэрэн дээр заг хүйтэн өөрөө эдгэрдэггүй өвчин, заавал бүрэн эмчилгээ хийлгэж байж төгс эдгэрдэг өвчин гэсэн байсан. Тэхээр одоо хүртэл надад байгаа. Бүүр байхаар барах уу нилээн удчиж.

Би одоо тэр эмнэлгтээ буцаж очиж эмчилгээ хийлгэх үү? Ямар эмчилгээ хийлгэх вэ? Антибиотик уугаад Тариа хийлгэвэл төгс эдгэрэх болов уу? Эсвэл өөр найдвартай эмнэлэгт очиж хийлгэхүү? Та нар тусаж байсан бол хаана очиж эмчилгээ хийлгэсэн бэ? Боломжийн газар байвал нэр хаягтай нь сайн хэлж өгч туслаач. Хэсэгхэн ч гэсэн хором гаргаж уншсанд баярлалаа.

Сайн байна уу би бараг жилийн өмнө бэлгийн хавьталд орж заг хүйтэн гэдэг өвчин авсан юм. Тэгээд би эмчид үзүүлж эм уугаад тариулаад тэгээд 14 хоногийн дотор архи ууж болохгүй гээд тэгсэн би эмчилгээний үеэрээ архи уусан юм. Тэгээд одоо түүнээс хойш бараг жил өнгөрлөө. Хааяа өвдөхдөөр нь анх тариулж байсан тариагаа болон эмээ уучдын тэгсэн сүүлийн үед төмсөг бүр аймар өвдөх боллоо. Энэ зүгээр байгаа би яах вэ ?

Би одоо 20-той. Би өөрт тохиолдсон асуудлаа яаж шийдвэрлэхээ мэдэхгүймаа. Ер нь их ичимхий бүрэг хүн саяхан 1 залуутай унтсан юмаа хамгаалалтгүй… Тэгээд одоо нэг муухай идээтэй юм гараад байх юм? Энэ юу юм бол арай нөгөө өвчин нтр биш байгаадаа гэж их айх юмаа… Надад хэлж зөвлөөч бас энийг гэрийн нөхцөлд яаж эдгээж зүгээр болгох вэ​?

Би 29 настай эхнэр хүүхдийн хамт амьдардаг. 2 жилийн өмнө эхнэрээсээ өөр хүнтэй тохиолдлын бэлгийн харьцаанд орсны дараагаас бэлэг эрхтэн дээр жижиг цэврүү гардаг болсон /аман дээр гардаг шиг/эмчид үзүүлэхэд бэлгийн хомхой байна гээд эмчилгээ хийлгэсэн, эмч хэлэхдээ бүрэн эдгэрэхгүй ядарч сулдсан үед дахидаг гэсэн. Нээрээ ч заримдаа 2 сар болоод заримдаа 3 сар болоод л дахих юм энэ өвчин намайг биеийн болон  сэтгэлийн дарамтанд оруулж байна /хамгийн хэцүү нь эхнэрт маань халдсан, уг нь яг гарсан үед нь секс хийхгүй байх эсвэл бэлгэвч хэрэглэх нь зүйтэй юм байна лээ/

Ийм өвчтэй хүмүүс олон байдаг юм шиг байна би дээр нэг сэтгэгдэл дээрээс уншсан нэг залуу ийм өвчтэй байгаад японд  байхдаа нэг эм уугаад бүрэн зүгээр болсон гэж уншиж байсан. Би энэ өвчнөөс яаж бүрэн салах вэ эмнэлэг эмчилгээ сайн хөгжсөн өнөө үед ямар нэг арга байгаа байх гэж боддог.  Xүмүүсээ надад зөвлөгөө өгч туслаарай…

Сайн байна уу. Надад нэг асуулал тулгараад та бүхнээс туслалцаа авах гэсэн юм. Тэр асуудал маань юу вэ гэхээр би нийлээд хэд хоногийн өмнө (7-10) нэг охинтой унтсан юм. Харин унтсаны 2 хоногийн дараанаас бэлэг эрхтний толгой маш их загатнаад байх боллоо. Бас эрхтний толгой дээгүүр цагаан юм болцон байх боллоо. Энэ яг юунаас болж байгаа юм болоо? Надад туслаач хүмүүсээ.

Намайг Т гэдэг би 25 настай. Би эхнэр хүүхэдтэй. Уул нь би эхнэртээ үнэнч байсан. Эхнэр маань жирэмсэн болоод тэгээд бид 2 унтаагүй удсан тэгээд эхнэр маань хотод биш хөдөө төрөхөөр яваад 2 сар болсон юм. Эхний удаад би мөрөөрөө ажлаа хийгээл явдаг байлаа. Санаандгүй байдлаар нэг охинтой мсжээр харилцдаг болооод л энэ бүх явдал эхэлсэн юм. Тэр надаас дүү тэгээд би ганцаараа уйдаад л бас хүсээд л хавар болж байлаа. Гэртээ эрт харихаар хэнч байхгүй ганцаараа тэгээд ажил дээрээ сууж ажлаа хийж их оройтдог боллоо. Нэг өдөр нөгөө охин чинь уулзая гэдэг байгаа би татгалзсан. Дараагийн удаа дахиад л уулзая гэсэн би бодож бодож болохгүй гэдгийг мэдсээр байж уулзсан. Гэхдээ янз бүрийн зүйл эхний уулзалтанд болоогүй. Тэр надад таалагдсан тэгээд л өнгөрсөн 2 дахь удаагаа уулзсан бас таалагдлаа би дотроо зүгээр л найзууд байж хөгжилтэй байя гүнзгий хязгаарыг давахгүй гэж өөртөө хязгаар тогтоосон юм аа. Тэрийг бариад л байсан юм аа. Тэгээд нэг өдөр бид 2 уулзсан тэгээд нэг нэг пиво уусан би ч ууж чаддаггүй болохор согтож эхэллээ. Тэр намайг таалагдаж байгааг хэллээ надад муухай байсангүй гэхдээ би хязгаараа бодсоор байсан гэтэл тэр надад ойртож ирээд намайг унсээд авлаа.

Би болохгүй гэж өөртөө их хэлсэн гэхдээ маш их хүсэж байсан тэгээд л тэсэлгүй үнсэлцсэн тэгээд бид 2 буудал хайж гадуур их явлаа би өмнө нь орж байгаагүй тэгээд л хайж хайж нэг буудалд орлоо тэгээд ороод эхэндээ эвгүй байлаа эхнэр маань нудэнд харагдаад болдоггүй тэр намайг элдэв янзаар одоод л би болохоор дотроо зөрчилдөөд л тэгээд бид 2 унтлаа гэхдээ бэлгэвч хэрэглэсэн. Хэсэг хугацааны дараа бид 2 дахиж уулзаад унтсан ингээд 3-4 удаа унтлаа. Нэг унталтан дээрээ би хамгаалалтгүй унтсан. Тэгээд ерөөсөө ийм зүйл надад таалагдаагүй би хязгаараа давсандаа өөрийгөө харааж новшийн амьтан гэж бодож байсан одоо дахиж ийм зүйл хийхгүй гээд л дахиж уулзаагүй.

Эхнэр маань ч ирлээ. Бид шинэ хүүхдээ хараад сайхан байлаа нэг өдөр шээхэд хорсож өвдөх боллоо эхнэрээсээ нуулаа арай үгүй байлгүй гэж өөрийгөө хуурсаар л явлаа. Тэгээд эхнэр маань хүсээд бид 2 шүргэлцэн секс хийлээ гэхдээ би ганц нэг орууллаа гэхдээ айгаад дахиж оруулаагүй юм даа. Тэгээд эмнэлэгт үзүүлтэл Гонорей, Трихомониаз гэдэг өвчин авч гэсэн би сэтгэлээр их уналаа даа. Эхнэртээ хэллээ гэхдээ худлаа хэллээ мөөгөнцөр болон доороосоо даарснаас болж гээд худлаа хэлсэн. Тэрнээс гадна нөгөө охинтой мсжилж байсан зарим мсжүүдээ устгаагүй байж байгаа баригдаад л тэгээд эм ууж гайгүй болсон одоо эхнэртээ нөгөө өвчнөө халдаасан байхаа гэж айгаад байна. Эхнэр маань үе үе хэнтэй унтсан гэж асуудаг би хэнтэй ч унтаагүй л гээд байгаа мaзок өгч байгаад чамайг унтсан үгүйг шалгана даа гэж байсан тэгээд одоо яах уу яаж гэр бүлээ аврах бэ? Мазок өгсөн илрээд гараад ирвэл яанаа гэр бүлээ алдах байхдаа. Анхнаас нь л ийм юм хийх ёсгүй байсан одоо яах уу таминь ээ туслаач!

Би нэг юм асуух гэсэн юмаа. Өчдөр орой би нэг охинтой унтчихсан юм. Бие үнэлэгч гэдгийг нь мэдсэн мөртлөө. Би эхлээд бэлгэвчээ хийчээд авсан ерөөсөө болоё гээд тэгээд эр хүн юм хойно нөгөөдхөө буцаад эрхтэндээ углаад хийсэн, хийж дуусаад уул нь үрийн шингэн бэлгэвчэн дотор байсан л даа гэхдээ л… Бие үнэлэгч гэдгийг нь мэдсэн болохоор санаа дагаад ч тэр үү эрхтэн маань халуун оргиод байх боллоо би яах уу залуусаа!!!

Нийслэлийн ХДХВ/ДОХ-оос сэргийлэх үйл ажиллагааг зохицуулах салбар зөвлөлийн ээлжит хуралдаан өнгөрөгч баасан гаригт болов. Энэ үеэр хуралд оролцогчид ХДХВ/ДОХ-оос урьдчилан сэргийлэх, тулгамдаж буй асуудлаар ярилцсан юм. Нийслэлийн эрүүл мэндийн газрын халдварт өвчний асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Н.Наранцэцэгээс зарим асуултад хариулт авсан юм.

-ХДХВ/ДОХ-оос урьдчилан сэргийлэх хүрээнд ямар ажлууд хийгдэж байгаа талаар ярихгүй юу?
-Өнөөдөр ХДХВ/ДОХ бэлгийн замаар дамжих халдвар манайхны хувьд тулгамдсан асуудал болоод байна. Тиймээс ХДХВ/ДОХ-оос хамгаалах салбар зөвлөлийг нийслэл болон хөдөө орон нутагт ажиллуулж байгаа. Нийслэлд бэлгийн замаар халдварладаг өвчлөлийн тоо буурахгүй байна. Бэлгийн замаар халдварладаг хэд хэдэн төрлийн өвчин байдаг. Тэр дундаа тэмбүү, заг хүйтэн зэрэг өвчин тээгсдийн тоо нэмэгдэх боллоо. Энэ төрлийн өвчнийг бууруулах, иргэдэд сургалт сурталчилгаа тогтмол зохион байгуулдаг ч бодитой үр дүнд хүрэхгүй байна.

-Энэ төрлийн сургалт, сурталчилгааг ямар түвшинд зохион байгуулдаг гэж?
-Хороо, өрхийн эмнэлгүүдэд мэдээлэл, сургалт сурталчилгааг тогтмол явуулдаг. Мөн дүүргүүдэд “Сэтгэл амар” төвийг байгуулан иргэдэд нээлттэй зөвлөгөө өгч байгаа. Манайд 1992 онд анхны ХДХВ/ДОХ-ын тохиолдол илэрч бүртгэгдсэн.

Түүнээс хойш өнөөдрийг хүртэл 98 дахь тохиолдол бүртгэгдээд байгаа. Нийт халдвар тээгчдийн 13 нь нас барсан. Нэг үе хүмүүс энэ өвчнийг туслаа гэхэд нуудаг байсан. Харин одоо бол нуухгүйгээр зөвлөгөө авч эмч нартай нээлттэй харьцдаг болоод байгаа.

-Монголд. ДОХ-оор хэдий насныхан өвчлөлд өртөж байна вэ?
-Судалгаанаас үзэхэд 20-49 насны хүмүүс өртдөг. Тэдний 19.6 хувь нь эмэгтэйчүүд, үлдсэнийг нь эрчүүд эзэлдэг. Тиймээс насанд хүрэгчид аливаа зүйлд анхааралтай хандаж, өөрсдийгөө эрсдэлээс хамгаалах шаардлагатай байгаа юм. Тэр дундаа Монголын ирээдүй болсон залуучууд энэ аюулт өвчнөөс сэргийлж, эрсдэлтэй алхам хийхээс болгоомжлох хэрэгтэй байна.

-ДОХ-ын халдвар яагаад жил ирэх тусам нэмэгдэх болов?
-ХДХВ/ДОХ халдвар дамжин тархаж байгаа хүчин зүйл бол өндөр эрсдэлтэй хүн амын бүлэг юм. Тухайлбал, бэлгийн олон хавьтагчтай биеэ үнэлэгчид болоод бусад хүмүүсийн дунд ДОХ-ын халдвар их байна.

Мөн биеэ үнэлэгчдийг амьдралын зөв замд оруулах арга хэмжээг төрийн бус байгууллагатай хамтран зохион байгуулдаг. Энэ ажлын үр дүнд Чингэлтэй дүүргийн “Сэтгэл амар” төвөөр үйлчлүүлдэг байсан биеэ үнэлдэг хоёр хүнийг ажилтай болгож, нийгэмшүүлсэн. Тэд одоо бусдын адил ажил, хөдөлмөртэй болсон доо.

Н.Алтанцэцэг

MTV-гээс явуулсан ДОХ болон БЗХӨ-гөөс сэргийлсэн аян гэнээ. Тохиолдлын секс гэвэл иймэрхүү л зүйлийг л хэлдэг харин бусад үед яадаг билээ мэдэж байгаа биз дээ!

ДОХ-оос сэргийлэх Дэлхийн өдрийг угтсан арга хэмжээний хүрээнд ЭМЯ, НҮБ-ын Хүүхдийн сан, ДОХ-ын нэгдсэн хөтөлбөр, ДОХ-оос сэргийлэх Үндэсний хороо, ХӨСҮТ, “Анагаах хандлага”, “Цаглашгүй мэдлэг”, “Хамтдаа”, “Шинэ өөдрөг амьдрал” ТББ-ууд болон Олон улсын “Анагаах хандлага” байгууллагатай хамтран ялгаварлан гадуурхалт, гутаан доромжлолыг анагаах хандлагаар зогсоохын төлөө үйл ажиллагааг Монгол Улсад идэвхжүүлэх өргөн хүрээтэй арга хэмжээг өчигдрөөс эхлэн энэ сарыг дуустал зохион байгуулахаар болжээ. 

Энэ арга хэмжээнд оролцохоор Олон улсын “Анагаах хандлага” байгууллагын зөвлөх Каролин Смит болон Жой Кээри нар АНУ-аас манай улсад хүрэлцэн иржээ. Тус байгууллагын зөвлөх, сургагч багш Жой Кээри 28 жилийн туршид ХДХВ-ын халдвартай амьдарч байгаа аж.

Ингээд өчигдөр болсон хурлын үеэр Олон улсын “Анагаах хандлага” байгууллагын зөвлөх, сургагч багш Жой Кээритэй ярилцлаа.

-Та манай уншигчдад өөрийгөө танилцуулахгүй юу? 
-Намайг Жой Кээри гэдэг. Би 1990 оноос эхлэн Калифорнийн “Анагаах хандлага” төвд хүнд өвчинд нэрвэгдсэн хүмүүсийн дунд дэмжих бүлэг байгуулан сургагч багшаар ажиллаж ирсэн. Мөн тус төвийн удирдах зөвлөлийн тэргүүнээр ажиллаж байсан. “Анагаах хандлага”-ын сургалтыг Калифорни мужаас гадна ОХУ, Украйн зэрэг орнуудад зохион байгуулж байсан. Би өөрөө хүүхдийн шүдний эмч мэргэжилтэй.

-Таныг 28 жилийн турш ХДХВ-ын халдварыг тээж, өнөөдрийг хүрсэн гэж сонссон? 
-Би өөрөө Америк хүн хэдий ч эмээ маань Итали гаралтай хүн байсан. Би эмээ дээрээ өссөн. Манай гэр бүлийн хувьд анх намайг халдвартай гэдгийг сонсоод их хүлээцтэй хүлээж авсан. Энэ нь бид маш дотно харьцаатай байсантай холбоотой. Манай ээж одоо 94 настай. Гэхдээ би ээжээсээ урт удаан наслах, амьдрах хүсэлтэй байгаа. Миний ээжийн хувьд хүүгээ өөрөөс нь өмнө нас барна гэдэгтэй хэзээ ч эвлэрч чадахгүй. Тийм учраас би ээжийгээ зовоохгүйн тулд урт удаан наслах болно. Мөн би нэг ахтай, ах маань хоёр хүүхэдтэй, эхнэртэйгээ амьдардаг. Би саяхан танай улсад ирэхээсээ өмнө тэдэнтэйгээ Диснейлэндэд цагийг маш зугаатай өнгөрөөж байсан. Би ер нь маш азтай хүн, аз жаргалтай амьдардаг. Халдвартай бүх хүмүүсийн дунд над шиг ийм аз жаргалтай амьдралтай хүн ховор байдаг.

-ХДХВ/ДОХ-ын халдварыг авсан хүнд ямар нэгэн илрэх шинж тэмдэг байдаггүй. Тэгэхээр ийм халдвар авсан хүмүүст хандаж та юу хэлэх вэ? 
-Хүн болгонд өөр өөр байдаг. Гэхдээ шинж тэмдэг илрэхгүй учраас маш олон жил халдвартай гэдгээ ч мэдэхгүй явсаар байх тохиолдол бий. Тэгэхээр тухайн хүн эрсдэлтэй эсэхээ мэдэж байх ёстой. Тухайлбал, бэлгийн олон хавьтагчтай байх, хар тамхи, мансууруулах бодис хэрэглэдэг эсэх зэргээ мэддэг хүмүүс эмнэлэгт хандаж, шинжилгээнд хамрагдах хэрэгтэй. Хамгийн гол нь эрсдэлээ мэдэж байх л ёстой юм. Ямар нэгэн шинж тэмдэг илэрнэ гээд хүлээгээд бүтэхгүй. Хэрэв ийм байдлаар удаашруулсан тохиолдолд урт удаан амьдрах боломж хомс болно.

-30 орчим жил гэхээр та дөнгөж ХДХВ/ДОХ-ын халдвар бүртгэгдэж эхлэх үед өөрийгөө мэдсэн юм байна. Тухайн үед нөхцөл байдал ямар байсан бэ? 
-Анх халдвар гарсны дараа цусаар дамжсан бол энэ хүн гэм буруугүй, хэрвээ бэлгийн замаар халдвар авсан бол гэм буруутай гэх зэрэг ойлголт нийгэмд тархсан байсан. Үнэн хэрэг дээрээ хатгалгаагаар өвчилсөн, ханиад хүрчихээд эгчээсээ, гэр бүлийнхнээсээ авснаа мэддэггүй. Тийм учраас хэнээс ямар замаар халдвар авсан нь чухал асуудал биш. Тэр хүн өнөөдөр халдвар авсан эсэх нь л чухал байдаг. Тэгэхээр ямар замаар авсан нь бус нэгэнт халдвар авсан хүн цаашид яаж нийгэмдээ зохицож хүмүүстэй энгийн харилцаанд орж, урт удаан амьдрах вэ гэдэг асуудал нь л чухал. Бүх юмыг нээлттэй ярьснаараа нийгэмд айдас хүйдэст автуулж, халдвартай хүмүүсийг ялгаварлан гадуурхах үзэгдлийг улам дэврээдэг.

-Каролина та хоёр хамтарч ажилладаг гэсэн. Хамтран ажиллах хугацаанд ямар ямар улсад анагаах хандлагын сургалтыг явуулсан бэ? 
-Бид хоёр дэмжих бүлгүүдийг чиглүүлж ажилладаг. Каролинагийн хувьд 23 жилийн турш ажиллаж байгаа. Энэ олон жилийн хугацаанд дэмжих бүлгүүдтэй ажиллаж байхдаа хэнээс нь ч чи ямар замаар халдвар авсан бэ гэж асуудаггүй. Зөвхөн халдварлах замуудыг мэдлэг боловсрол олгох журмаар маш сайн ярьж өгч байх хэрэгтэй. Хүмүүс үүнийг мэдсэнээрээ өөрийгөө хамгаалах чадвартай болдог. Халдварлаж болзошгүй замуудаас гадна ямар замаар халдварладаггүй вэ гэдгийг мөн сайн мэдэж байх нь зүйтэй. Тухайлбал, халдвартай хүнд гар хүрэх, тэврэх, тухайн хүнтэй нэг аяганд юм уух зэрэг нь ямар ч аюулгүй. ХДХВ-ын халдвар цус, цусан бүтээгдэхүүн сэлбэх, бэлгийн амьдралын үед, түүнчлэн зүү тариураар мөн халдварлана.

Үүнээс гадна халдварын эрсдэлийн төвшин гэж байдаг. Тухайлбал, бэлгийн замаар дамжих халдвар нь ямар хэлбэрээр хурьцал үйлдсэн нь хүртэл энэ эрсдэлийн төвшинд нөлөөлнө. Ихэнх орнуудад эрэгтэйчүүдтэй бэлгийн харьцаанд ордог эрэгтэйчүүд халдварт өртөх эрсдэлтэй байдаг. Харин Африкт эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн бэлгийн харьцаанаас халдвар авах нь их байдаг. Мөн халдвартай эхээс хүүхдэд хөхний сүүгээр дамжина. Тэгээд ч ХДХВ-ын вирүсын халдварт дөнгөж танилцсан ч юм уу, эхлэл төдий харилцаатай хүмүүс нэг их өртөөд байдаггүй. Харин халдвартай хүнтэй маш ойр дотно, удаан хугацаанд ханилж, нөхөрлөсөн хүмүүс өртөх магадлал өндөр байдаг. Нэг өрөөнд хамт байх, нэг тавагнаас хооллох зэрэгт ямар ч аюулгүй.

Бид хоёр Москва, Украйн, Киевийн халдвартай хүмүүст анагаах хандлагын зарчмуудаар сургалт явуулж ирсэн. ОХУ-д халдвар дамжиж байгаагийн дийлэнхийг хар тамхинд донтсон, түүнийгээ судсаар тарьж хэрэглэдэг хүмүүс халдварт их өртсөн байдаг. Тэд нар хамгийн гол нь нэг удаагийн зүү тариар хэрэглэдэггүй, нэг тариурыг дамжуулан хэрэглэдэг учраас халдвар дамжих зам болж байгаа юм.

-Тэгэхээр эрсдэлт бүлгийн хүмүүс эмнэлэгт хандах нь зүйтэй гэж та үзэж байна уу?
-Ер нь ямар ч хүн тохиолдлын бэлгийн хавьталд орсон, цус цусан бүтээгдэхүүн сэлбүүлсэн, шивээс хийлгэсэн зэрэг тохиолдолд сайн дурын шинжилгээнд хамрагдах ёстой. Хэрвээ халдварт өртсөн бол эмчийн зөвлөгөөг дагах хэрэгтэй. Халдвар авсан хүн гээд сэтгэл санаагаар унах хэрэггүй юм. Зарим залуус халдвар авснаа мэдээд амиа хорлох ч тохиолдол гарч байсан. Урьд нь хэцүү хүнд байсан бол одоо харьцангуй гайгүй болж байна. мөн ихэнх тохиолдолд гэр бүл найз нөхдөдөө энэ тохиолдлоо хэлэхээс айдаг. Үүнээсээ болж өөрийгөө ганцаардмал, нийгмээс тусгаарлагдсан хүн гэж ойлгодог. Ийм хандлагууд гараад байгаа учраас бид халдвартай хүмүүсийг ялгаварлан гадуурхах байдлыг бууруулах чиглэлээр маш олон жил ажиллаж байгаа.

Монголд ирсэн бидний зорилго мөн л дээр хэлсэнтэй адилхан. Халдвартай хүн өөрөө амьдралд маш олон бэрхшээлтэй тулгардаг. Миний хувьд гэвэл яг одоогийн байдлаар хараа муудаж байна, нас ахиж байна. Гэхдээ хамгийн гол нь халдвартай тохиолдолд өөрийнхөө сэтгэл санааг дэмжих, тэмцэх үндэслэлийг бий болгох ёстой. Өдөр бүр надад сонголт байдаг. Гэхдээ л хамгийн гол нь энэ халдвар хүнийг зүгээр байхад очоод халдчихдаггүй, агаар дуслаар дамждаггүйг ойлгож, халдвартай хүмүүсийг ялгаварлан гадуурхахгүй л байх хэрэгтэй юм. Яагаад гэвэл тэд чинь ямар ч аюулгүй шүү гэдгийг л хүмүүс ойлгоосой.

Э.Энх 
Монголын мэдээ