Спартагийн “Ариун дайн ба эхнэр солилцоо”: Төрийн бодлогоор эхнэрээ бусдад “бэлэглэдэг” байсан түүх

Эртний Грекийн хамгийн дайчин Спарта хот-улсад хувийн өмч, хардалт гэж байгаагүй бөгөөд зөвхөн генетикийн хувьд төгс дайчдыг төрүүлэхийн тулд гэрлэлтийг улсын хяналтад хэрхэн байлгадаг байв?

Эртний Грекийн бусад хот-улсуудад, тухайлбал Афинд эмэгтэйчүүд гэрийн мухарт түгжигдэж, олон нийтийн амьдралаас хол, бараг ямар ч эрх мэдэлгүй амьдардаг байсан бол Спартад огт өөр дүрэм үйлчилж байв. Спартагийн нийгэм бүхэлдээ цэрэг арми, байлдааны бэлтгэл дээр тогтож байсан тул тэдний гэрлэлт, үр удам угсаа залгамжлах явдал хүртэл хувь хүний сонголт байхаа больж, бүрэн утгаараа “Төгс дайчин өсгөн торниулах” төрийн бодлогод захирагддаг байжээ.

Спартагийн домогт хууль тогтоогч Ликург (Lycurgus)-ийн тогтоосон хатуу хуулиар хүнийг хувь хүн талаас нь бус, харин Спарта хот-улсын төлөө зүтгэх цэргийн машин болгон хүмүүжүүлдэг байв. Энэхүү тогтолцоонд бидний өнөөдрийн ойлгодог романтик хайр дурлал, эхнэр нөхрийн хувийн өмчлөл, эсвэл хардалт гэх ойлголт огт байр суурьгүй байлаа.

1. “Төгс үр удам” (Eugenics) ба Спартагийн гэрлэлтийн хууль

Спартачууд хүн амынхаа чанарыг сайжруулахын тулд эртний грекчүүдийн дунд төдийгүй дэлхийн түүхэнд ховорхон үзэгдэх генетикийн сонгон шалгаруулалтын системийг хэрэгжүүлдэг байв.

• Хөгшин нөхөр ба залуу эрсийн тусламж: Хэрэв нас ахисан эрэгтэй залуу эхнэртэй болсон бөгөөд өөрөө насны эрхээр биеийн хүч тамир суларч, эрүүл чийрэг хүүхэд төрүүлж чадахааргүй болсон гэж үзвэл өөрөөсөө илүү залуу, бие бялдрын өв тэгш хөгжилтэй, чадварлаг дайчин залууг гэртээ урьдаг байв. Улмаар тэрхүү залуу дайчинд эхнэртэйгээ бэлгийн харилцаанд орж, эрүүл чийрэг хүүхэд төрүүлж өгөхийг албан ёсоор зөвшөөрдөг байжээ.

• Шилдэг дайчдын хүсэлт: Нөгөөтэйгүүр, олон тулаанд гарамгай гавьяа байгуулсан, нийгэмдээ нэр хүндтэй ямар нэгэн чадварлаг дайчин залуу өөр айлын сайхан бүсгүйгээс (хэрэв тэр эмэгтэй эрүүл чийрэг, ухаалаг бол) хүүхэдтэй болох хүсэлтэй байвал нөхрөөс нь зөвшөөрөл авч, тухайн эхнэртэй нь хамт амьдрах бүрэн эрхтэй байв. Спартад энэ нь ямар нэгэн завхай явдал бу харин улс орныхоо өмнө хүлээсэн хүндтэй үүрэг байлаа.

2. Хардалт бол сул дорой байдал: Хүүхэд бол улсын өмч

Эртний Грекийн нэрт түүхч Плутарх өөрийн зохиолууддаа Спартачуудын энэхүү зан үйлийг тун өвөрмөцөөр тайлбарласан байдаг. Спартад хүн бүр хүүхдээ зөвхөн өөрийнхөө хувийн өмч гэж үздэггүй байв.

• Хамтын хариуцлага: Хүүхэд бол эцэг эхийнх нь төдийгүй бүхэл бүтэн Спарта хот-улсын ирээдүйн цэрэг, хамгаалагч гэж үздэг байв. Тиймээс шилдэг генүүдийг хооронд нь холихын тулд эхнэрээ бусадтай хуваалцахдаа спартан эрчүүд огтхон ч хардаж, уурладаггүй байжээ. Харин ч “Би улс орондоо хамгийн шилдэг дайчин үр удам үлдээхэд нь тусаллаж байна” гэж бахархдаг байв.

• Эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөө ба бие бялдар: Спарта эмэгтэйчүүд Грекийн бусад бүсгүйчүүд шиг гэртээ сууж даавуу нэхдэггүй байв. Тэд эрчүүдтэй адил гүйх, бөх барилдах, зэвсэг хэрэглэх зэргээр биеийн тамираар хичээллэж, эрүүл чийрэг, өв тэгш биетэй байх ёстой байв. Учир нь эрүүл эхээс л эрүүл саруул дайчид төрно гэж тэд хатуу итгэдэг байсан юм.

3. Энэхүү аймшиггүй системийн үр дүн ба мөхөл

Энэхүү хатуу бөгөөд хачирхалтай төрийн бодлогын үр дүнд Спартагийн цэрэг арми хэдэн зууны турш эртний дэлхий дахинд ялагдашгүй хүч байж чадсан юм. Термопилийн тулалдаанд Леонид хаан болон түүний 300 спартан дайчид амиа өгөх хүртлээ эх орныхоо төлөө ямар ч айдасгүйгээр тулалддаг байсны цаана энэхүү хүчирхэг ген, төрийн төлөөх хатуу хүмүүжлийн систем оршиж байв.

Гэвч цаг хугацаа өнгөрөх тусам байнгын дайн тулаан, хүн амын тоо эрс цөөрсөн явдал болон уламжлалт хатуу тогтолцоо нь нийгмийн хөгжлөөс хоцрогдож, эцэст нь Спартагийн эзэнт гүрэн түүхэн тавцангаас арчигдахад хүргэсэн юм.