Сул доройг нь уулын хавцал руу чулууддаг байсан гэж үү? Спартачуудын “Агогэ” сургуулилт ба бодит түүх

Эртний Грекийн хот-улсуудын дунд Спарта шиг дайн тулаан, цэргийн сахилга батдаа бүх амьдралаа зориулсан улс орон нэгээхэн ч байгаагүй юм. Барууны соёлд “Спартач сахилга бат” хэмээн үлдсэн энэхүү систем нь чухамдаа хүүхдийг 7 наснаас нь эхлэн төрөөс авч бэлтгэдэг “Агогэ” (Agoge) хэмээх хатуу боловсролын тогтолцоон дээр тогтож байжээ.

1. Хавцлаас шиддэг байсан гэх домгийн цаад бодит байдал

Бидний мэдэх “300 дайчин” кино эсвэл зарим түүхэн зохиолуудад Спартачуудыг төрөөд удаагүй сул дорой, тахир дутуу хүүхдийг Тайгет уулын хавцал руу чулуудан алдаг байсан гэж дүрсэлдэг. Гэвч энэ нь түүхэн бодит байдлаас зөрүүтэй юм.

• Археологийн олдвор: Грекийн Аристотелийн их сургуулийн археологичид Тайгет уулын хавцалд (Каиадас) малтлага хийхэд олон зуун хүний араг яс олдсон ч тэдний дунд ганц ч нялх хүүхдийн яс байгаагүй юм.

• Тайлал: Олдсон яснууд нь бүгд 18–35 насны эрэгтэйчүүдийнх байсан бөгөөд тэд нь цаазаар авахуулсан дайны олзлогдогсод, урвагчид болон гэмт хэрэгтнүүд байжээ.

• Бодит байдал: Хэрэв хүүхэд хүнд согогтой эсвэл цэрэг болох боломжгүй бол тэднийг шууд алахаас илүүтэй “Апотетай” хэмээх уулын бэл, ил газарт орхидог байсан ба тэдгээр хүүхдүүдийг болууд (Илотууд) авч тэжээх явдал нийтлэг байв.

2. “Агогэ” (Agoge): 7 наснаас эхлэх хатуу сургуулилт

Спартад эрэгтэй хүүхэд бүр 7 нас хүрмэгцээ гэр бүлээсээ тусгаарлагдаж, төрийн захиргаатай цэргийн сургуульд шилждэг байв. Энэхүү сургуулилтыг Агогэ гэх бөгөөд үндсэн зорилго нь өвдөлт, өлсгөлөн, айдас мэдэрдэггүй дайчныг төрүүлэх явдал байв.

• Өлсгөлөн ба хулгай: Хүүхдүүдэд маш бага хоол өгдөг байсан тул тэд амьд үлдэхийн тулд хоол хулгайлах шаардлагатай болдог. Хэрэв хулгай хийж байгаад баригдвал тэднийг “хулгай хийсэнд нь” биш, харин “баригдсанд нь” зориулж хатуу занчдаг байв.

• Хүйтэн ба зовлон: Тэдэнд жилд ердөө нэг өмд, цув өгөх ба гуталгүй, хөл нүцгэн явуулдаг байв. Өвөл Еврот голын хүйтэн усанд орж, зэгсээр оруулсан оронд унтдаг байжээ.

• Криптей (Krypteia): 18 нас хүрсэн шилдэг залуусыг “Криптей” хэмээх нууц тусгай нэгжид оруулж, зөвхөн хутгатайгаар шөнөөр ажиллаж, болуудын (Илот) бослогоос сэргийлж, хамгийн аюултай Илотуудыг нууцаар устгах даалгавар өгдөг байв.

3. Эртний Дэлхийн хамгийн биеэ даасан Спарта эмэгтэйчүүд

Афин зэрэг бусад Грекийн хот-улсуудад эмэгтэйчүүд гэрээсээ гарах эрхгүй, боловсролгүй байсан бол Спартад огт өөр байв.

• Биеийн тамир ба боловсрол: Охидууд мөн адил гүйлт, зээрэнцэг шидэлт, бөхөөр хичээллэж, эрүүл чийрэг биетэй болдог байв. Яагаад гэвэл “Эрүүл ээжээс агуу дайчин төрнө” гэж үздэг байжээ.

• Эд хөрөнгийн эрх: Спартагийн нийт газрын 40 орчим хувийг эмэгтэйчүүд бие даан эзэмшдэг байв. Эрэгтэйчүүд нь дайнд явсан үед тэд өв хөрөнгө, аж ахуйгаа бүрэн удирддаг байв.