Вольфганг Амадей Моцартын далд “Бохир соёл” ба “Leck mich im Arsch” симфони

Сонгодог хөгжмийн суут мастер Моцартын захидлууд, найз нөхөдтэйгөө наадан зохиосон шокром дуунууд болон түүний зан авирын цаадах психологийн нууц.

Дэлхийн соёл иргэншлийн түүхэнд Вольфганг Амадей Моцарт (Wolfgang Amadeus Mozart, 1756–1791) шиг агуу, тансаг, язгууртан аялгуу туурвисан суут хөгжмийн зохиолч ховор билээ. Түүний “Шидтэн лимбэ”, “Реквием”, “Фигарогийн хурим” зэрэг бүтээлүүд нь язгууртны ордон ба дэлхийн томоохон опера театруудад эгшиглэсээр ирсэн.

Гэвч түүний нандин, тунгалаг симфониудын цаана асар бохир, шогч, эрээ цээргүй нэгэн хувь хүн нуугдаж байсныг түүхийн архив болон түүний хувийн захидлууд гэрчилдэг. Моцарт нь хүний биеийн өтгөн ялгадас, өгзөг, бие засах үйл явцтай холбоотой зүйлсд хэт сонирхолтой буюу скатологи (Scatological humor) зан авиртай нэгэн байжээ.

1. Bäsle-д бичсэн дуулиант захидлууд

1914 онд Моцартын авга ахын охин буюу түүний үеэл бүсгүй Мария Анна Текла Моцарт (Maria Anna Thekla Mozart / Bäsle)-д бичсэн 9 ширхэг хувийн захидал анх удаа олон нийтэд дэлгэгдэхэд дэлхийн хөгжмийн ертөнц асар том шоконд орсон юм.

Уг захидлуудад Моцарт үеэлдээ зориулж энгийн үгээр тайлбарлахын аргагүй бохир, хачин шог шүлгүүд болон дүрслэлүүдийг бичдэг байв:

“Ай миний хөөрхөн үеэл минь, би чам руу орон дээрээсээ шууд бичиж байна… Чи миний өгзөг дээр үнсээрэй. Сайхан бие засаад, орондоо тухтай унтаарай. Чамайг өтгөн ялгадастай сайхан шөнийг өнгөрүүлээсэй гэж хүсэн ерөөе. Маргааш бид нэг нэгнийхээ өгзөг рүү харна…”

Тэрээр зөвхөн үеэлдээ ч бус, өөрийн ээж Анна Мария Моцарт болон эцэг Леопольд руугаа хүртэл ялгадасны тухай хошигносон, хөгжилтэй бөгөөд бохир утгатай захидлуудыг илгээдэг байжээ.

2. “Leck mich im Arsch” – 6 хоолойн тусгай канон

Моцарт энэхүү хачин сонирхлоо зөвхөн захидлаар хязгаарлаагүй бөгөөд 1782 онд (26 насандаа) найз нөхөдтэйгээ үдэшлэг дээр наадан дуулахад зориулж нэгэн тусгай комеди дуу зохиожээ.

• Дууны нэр: Уг бүтээлийн албан ёсны нэр нь “Leck mich im Arsch” (Köchel-Verzeichnis catalog: K. 231) буюу шууд орчуулбал “Миний бөгсийг долоо” гэсэн утгатай.

• Хөгжмийн бүтэц: Сонирхолтой нь, уг дуу нь полифоник (олон хоолойн) асар өндөр техник шаардсан, Б.5 тусгай канон хэлбэрээр бичигдсэн бөгөөд 6 өөр хоолой дэс дараалан “Миний бөгсийг долоо, хурдан, цэвэрхэн долоо” хэмээн дуулдаг.

• Бусад бүтээлүүд: Тэрээр үүнээс гадна “Leck mir den Arsch fein recht sauber” (K. 233) буюу “Миний бөгсийг сайтар цэвэрхэн долоогооч” хэмээх өөр нэгэн тусгай аялгууг мөн зохиож байв.

Моцартыг нас барсны дараа түүний эхнэр Констанца болон хэвлэн виржигчид Моцартын нэр хүндийг хамгаалахын тулд эдгээр дууны үгийг засаж, “Lass uns froh sein” (Бүгдээрээ баярлацгаая) болгон өөрчилж байсан ч 20-р зууны эхээр эх хувь нь олдсон юм.

3. Эмч нар ба психологчдын тайлбар: Энэ юу байв?

Суут хөгжмийн зохиолч яагаад ийм содон, бохир зан авиртай байсан бэ гэдэг дээр эрдэмтэд, сэтгэц судалачид олон янзын таамаглал дэвшүүлдэг:

1. Туреттын синдром (Tourette Syndrome): Эмч нарын дэвшүүлдэг хамгийн том таамаглал. Энэхүү неврологийн эмгэгтэй хүмүүс хэлэх үгээ барьж чадахгүй, нийгэмд хориглосон хараалын болон бохир үгсийг аяндаа унагаадаг (Копролали) зантай байдаг.

2. Бавар ба Аугсбургийн соёл: 18-р зууны Герман болон Австрийн (ялангуяа Бавари бүс нутгийн) иргэдийн дунд бие биетэйгээ дотносох, шоглохдоо бие засах болон өгзөгний тухай ярих нь жирийн нэг ардын хошин шогийн хэлбэр байв. Моцарт энэ соёлыг гэр бүлийнхээ орчинд асар их өвлөн авсан гэж үзэх нь бий.

3. Хэт их стресс ба хүүхэд нас: Бага наснаасаа эхлэн Европ даяар аялан тоглолт хийж, асар их стресс, сахилга бат дор амьдарсан Моцарт насанд хүрсэн хойноо сэтгэл зүйн дарамтаа тайлахын тулд “хүүхэд шиг” эрээ цээргүй, бохир зүйлсээр тоглож таашаал авдаг байсан байж болох юм.

Дүгнэлт

Вольфганг Амадей Моцартын энэхүү хачин зан авир нь түүнийг агуу суут хөгжмийн зохиолч гэдэг статусыг бууруулах бус, харин ч түүнийг асар нарийн, өөр өөр ааш зантай, эгэл эгэл амьд хүн байсныг харуулдаг билээ. Түүний тархи нэг талдаа тэнгэрийн мэт тансаг аялгууг бүтээж байхдаа, нөгөө талдаа хүн төрөлхтний хамгийн далд, бохир хошигнолоор сэтгэлээ сэргээдэг байжээ.