Хүний махны зах ба амьд үлдэхийн тулд үрээ золиослосон нь: 1921–1922 оны Оросын их өлсгөлөнгийн аймшигт үнэн

1921–1922 онд Зөвлөлт Оросын Ижил мөрний сав газарт нүүрлэсэн их өлсгөлөн яагаад 5 сая хүний аминд хүрч, хүн төрөлхтнийг каннибализм буюу хүний мах идэх аймшигт ангал руу түлхэв? Бодлогын алдаа, иргэний дайн болон амьд үлдэхийн төлөөх харгис тэмцлийн бүрэн түүх.

Хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн эмгэнэлтэй бөгөөд сэтгэл сэрдхийлгэм гамшгуудын нэг бол 1921–1922 онуудад Зөвлөлт Орос улсад, ялангуяа Ижил мөрний (Поволжье) сав газар (Самара, Саратов, Царицын, Уфа, Татарстан зэрэг бүс нутаг) болон өмнөд нутгуудад нүүрлэсэн их өлсгөлөн юм. Албан ёсны тоогоор 5 сая орчим хүн (зарим түүхчдийн тооцоогоор 6 сая гаруй) өлбөрч амиа алдсан энэхүү гамшиг нь зөвхөн байгалийн давагдашгүй хүчин зүйл бус, харин улс төрийн харгис бодлого, дайны сүйрэлтэй давхцсанаар бүхэл бүтэн бүс нутгийг хүн чанараа алдах хэмжээнд хүргэсэн юм.

1. Энэ аймшигт гамшигт хүргэсэн 4 гол шалтгаан

Оросын “талхны сагс” хэмээн нэрлэгддэг үржил шимт Ижил мөрний сав газар яагаад ийм богино хугацаанд үхлийн хөндий болов? Түүхчид үүнийг дараах дөрвөн үндсэн шалтгаантай холбон тайлбарладаг:

• Нэгдүгээрт: Дэлхийн I дайн ба Оросын иргэний дайны сүйрэл (1914–1921): Долоон жил дараалан үргэлжилсэн дайн хөдөө аж ахуйн салбарыг бүрэн туйлдуулжээ. Тариалан эрхлэх эрчүүдийг цэрэгт татаж, морь мал, уналга хөсгийг армийн хэрэгцээнд дайчилснаар тариалангийн талбай эзгүйрч, төмөр зам, тээврийн сүлжээ улаан ба цагаан армийн тулаанд сүйдсэн байв.

• Хоёрдугаарт: “Продразвёрстка” буюу хүчээр тариа хураах харгис бодлого: Энэ бол өлсгөлөнгийн хамгийн гол хүний хүчин зүйл байв. Владимир Ленин тэргүүтэй большевикуудын засгийн газар улаан арми болон хотуудыг тэжээхийн тулд тариачдын ургацыг үнэгүй шахам, зэвсгийн хүчээр хураан авах “Цэргийн коммунизм”-ын бодлого хэрэгжүүлжээ. Зэвсэглэсэн отрядууд тосгодоор явж тариачдын илүүдэл ургацыг төдийгүй, ирэх хавар тарих үрийн будаа болон гэр бүлийнхээ өвлийг давах сүүлчийн хүнсийг хүртэл нэг ширхэг ч үлдээлгүй хамж авсан байна. Хэрэв тариачид будаагаа нуувал газар дээр нь буудан хороодог байв.

• Гуравдугаарт: Урам зориггүй болсон тариачид ба тариалалтын уналт: Хөдөлмөрлөж ургуулсан бүх ургацыг нь төр хүчээр дээрэмдээд авчихдаг болсон тул тариачид зөвхөн өөрсдийн амь зогоох төдий бага хэмжээний тариа тарих болжээ. Үүний улмаас 1920 он гэхэд тариалалтын хэмжээ дайны өмнөх үеэс хоёр дахин буурсан байв.

• Дөрөвдүгээрт: 1921 оны сүйрлийн ган гачиг: Үрийн будаагүй, туйлдсан хөдөө аж ахуй дээр 1921 оны хавар, зун сүүлийн хэдэн арван жилд тохиогоогүй хатуу ган гачиг нүүрлэжээ. Хур тунадас огт ороогүйгээс хөрс хатаж хагаран, тарьсан цөөхөн үр нь соёолж чадалгүй шатаж үхсэнээр тухайн оны намар гэхэд сая сая хүн ямар ч нөөцгүй өвлийн өмнө нүцгэн хоцорсон юм.

2. Өлсгөлөнгийн үе шатууд: Өвснөөс шавар шороо хүртэл

1921 оны намар эхэлсэн өлсгөлөн өвөл болоход хяналтаас бүрэн гарч, хүмүүс амьд үлдэхийн тулд хоол хүнс гэж нэрлэхийн аргагүй бүхнийг идэж эхэлжээ:

• Эхний шат: Хүмүүс гэрийн тэжээмэл амьтад болох нохой, муур, цаашлаад харх, хулгана, шувуу зэргийг барьж идэж дуусгав.

• Хоёр дахь шат: Модны холтос, хөвд, зэрлэг өвсний үндсийг тээрэмдэж гурилтай холин “өлсгөлөнгийн талх” барьж идэж байв. Энэ нь ч дуусахад үхрийн шир, суран бүс, гутлын улыг олон цаг чанаж зөөлрүүлээд зажилж, байшингийнхаа дээврийн сүрлийг хүртэл хуулж идэх болжээ.

• Гурав дахь шат: Өлсгөлөнд туйлдсан хүмүүс голын эргийн шавар, шороог усанд зуурч идсэнээс болж ходоод гэдэс нь түгжирч, асар их тарчлал дунд амиа алдаж байв. Тосгодод амьд үлдсэн хүмүүс нь үхэгсдээ оршуулах тэнхээгүй болсон тул гудамж талбай, сүмийн хашаа, замын хажуугаар хөлдсөн цогцоснууд овоорон үлдэж байлаа.

3. Хүн чанараа алдсан нь: Каннибализм ба хүний махны зах

Өлсгөлөн хүний бие махбодыг төдийгүй оюун санаа, сэтгэцийг нь бүрэн эвддэг. 1921 оны өвөл, 1922 оны хавар Ижил мөрний сав газарт каннибализм буюу хүний мах идэх явдал олон мянган удаа бүртгэгджээ.

• Оршуулгын газраас эхэлсэн хар дарсан зүүд: Эхэндээ өлбөрч үхэхийн даваан дээр тулсан хүмүүс оршуулгын газраас саяхан булсан хөлдүү цогцсыг нууцаар ухаж гарган махыг нь чанаж идэж эхэлсэн байна. Түүхчдийн тэмдэглэснээр, зарим оршуулгын газарт цогцос хулгайлахаас сэргийлж зэвсэгт харуул гаргахад хүрч байжээ.

• Хүний махны нууц зах ба гэмт хэргийн бүлэглэлүүд: Удалгүй амьд хүмүүсийг отож хөнөөгөөд махыг нь зах дээр гахай, хонины мах хэмээн худалдаалах, эсвэл хүний мах нууцаар зардаг далд цэгүүд Самара, Саратов зэрэг мужуудад бий болсон байна. Ганцаараа явж буй хүүхэд, эмэгтэйчүүд болон өндөр настнууд ор сураггүй алга болох нь энгийн үзэгдэл болжээ.

• Эцэг эхчүүд үр хүүхдээ золиосолсон эмгэнэл: Энэ гамшгийн хамгийн сэтгэл өвтгөм баримт нь өлсгөлөнгөөс болж сэтгэцийн гүн цочролд орж ухаанаа алдсан эцэг эхчүүд өөрийн төрүүлсэн үр хүүхдийнхээ амийг хөнөөж, махыг нь идсэн явдал юм. Тухайн үед цагдаагийн газраас баривчилсан хүмүүсийн мэдүүлэг болон эмч нарын тэмдэглэлд “хэт удаан өлсгөлөнд нэрвэгдсэнээр хүний тархины сэтгэх чадвар, эх хүний зөн совин бүрэн унтарч, зөвхөн амьд үлдэх араатны зөн л үлддэг” хэмээн дүгнэсэн байдаг. 1921 онд Самара мужид хүний мах, мөчилсөн цогцосны дэргэд зогсож буй тариачдын хар цагаан гэрэл зургууд өнөөг хүртэл архивт хадгалагдаж, энэ аймшигт үнэнийг гэрчилсээр байна.

4. Дэлхий дахиныг цочирдуулсан тусламж (ARA) ба үр дагавар

Зөвлөлтийн эрх баригчид эхэндээ өлсгөлөнгийн цар хүрээг нууцалж байсан ч нөхцөл байдал сүйрэлд хүрсний дараа зохиолч Максим Горький дэлхийн улс орнуудад хандан “Талх болон эм тариа өгч туслаач” хэмээн уриалга гаргажээ.

• АНУ-ын тухайн үеийн Худалдааны сайд (хожмын Ерөнхийлөгч) Герберт Хууврын удирдсан АНУ-ын Тусламжийн Администраци (ARA) болон Нансений олон улсын байгууллага Зөвлөлт Орост шуурхай нэвтэрч, 1922 оны зун гэхэд өдөр бүр 10 сая гаруй хүнийг халуун хоол, талхаар хангаж, сая сая хүний амийг аварсан юм.

• Энэхүү их өлсгөлөн нь зөвхөн хүний амь нас төдийгүй бүхэл бүтэн үеийн сэтгэл зүйг эвдэж, нийгмийн бүтцийг сүйрүүлсэн бөгөөд Ленин тус гамшгийн дараа л хүчээр тариа хураах бодлогоо зогсоож, “Шинэ эдийн засгийн бодлого” (НЭП)-ийг хэрэгжүүлэхээс өөр аргагүйд хүрсэн түүхтэй.