ИХ МОНГОЛ УЛСЫН ГЭР БҮЛИЙН СТРАТЕГИ: ТҮҮХЭН СУРВАЛЖ БА ЁС ЗҮЙН АУДИТ

13-р зуунд Монголчууд дэлхийн талыг эзэлж, хүчирхэг гүрнийг цогцлооход зөвхөн цэрэг армийн хүч бус, харин гэр бүлийн дотоод сахилга бат, ёс зүйн хатуу тогтолцоо чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг. Чингис хаан болон түүний залгамжлагчид гэр бүлийг улс орны оршин тогтнох “алтан багана” гэж үзэж, “Их Засаг” хуулиар харилцааг зохицуулж байв.

Яангчунсамрок Хойд Солонгосын эрчүүдийн бэлдмэл

1. ИХ ЗАСАГ ХУУЛЬ БА “СИСТЕМ”-ИЙН ХАМГААЛАЛТ

Их Засаг хуулинд гэр бүлээс гадуурх харилцаа буюу завхайрлыг маш хатуу цээрлэдэг байсныг түүхэн сурвалжууд гэрчилдэг.

• Садар самууныг цээрлэх: Гэрлэсэн хүмүүсийн завхайрлыг төрийн эсрэг гэмт хэрэгтэй адилтган үзэж, оролцогч талуудыг цаазаар авах хүртэл ял оноодог байв. Энэ нь зөвхөн ёс суртахуун төдийгүй, овгийн цусны цэвэр байдал, өмч хөрөнгийн залгамж халааг хамгаалах “стратегийн” алхам байлаа.

• Итгэлцэл дээрх удирдлага: Хаад, ноёд аян дайнд мордоход хатад нь орд өргөө, аж ахуй, санхүүг бүрэн захирдаг байсан нь нүүдэлчдийн гэр бүл маш өндөр түвшний итгэлцэл дээр суурилж байсныг илтгэдэг.

2. ХАТАН УХААН: ГЭР БҮЛИЙН “СТРАТЕГИЧ”

Тэр үеийн Монгол эмэгтэйчүүд зөвхөн гэрийн эзэгтэй биш, харин гэр бүлийн харилцаа болон улс төрийн шийдвэр гаргалтад нөлөө бүхий “The Strategist” байсан юм.

• Удирдлагын тогтолцоо: Олон эхнэртэй байх ёс байсан ч “Их хатан” буюу анхны эхнэр хамгийн өндөр байр суурьтай, гэр бүлийн гол зохион байгуулагч байв.

• Левират ёс (Levirate custom): Ах нь нас барахад дүү нь бэр эгчээ асарч хамгаалах, гэр бүл болох ёс байсан. Энэ нь эмэгтэйчүүд болон хүүхдүүдийг овгийн хамгаалалтаас гаргахгүй байх нийгмийн халамжийн ухаалаг шийдэл байжээ.

3. БИЕ ФИЗИОЛОГИ БА ШИНЖЛЭХ УХААНЧ ӨНЦӨГ

Нүүдэлчдийн амьдралын хэв маяг, хоол унд нь тэдний нөхөн үржихүйн чадамж болон эрч хүчийг “Premium” түвшинд байлгадаг байв.

• Эрч хүчний эх үүсвэр: Мах, цагаан идээнд суурилсан хооллолт болон байнгын хөдөлгөөн нь гормоны тэнцвэрт байдлыг хадгалж, цусны эргэлтийг дэмждэг байсныг орчин үеийн анагаах ухаан ч баталдаг.

• Байгалийн “Халаалт”: Аян дайнд явах үедээ биеийн дулаанаа хадгалах, дархлаагаа дэмжих зорилгоор хэрэглэдэг байсан байгалийн гаралтай жор, идээ ундаа нь эр хүний суурь эрүүл мэндийг тэтгэх гол хүчин зүйл болдог байжээ.

4. ТҮҮХЭН СУРВАЛЖИЙН НОТОЛГОО

• Марко Поло: “Монгол эмэгтэйчүүд шиг үнэнч, журамт эмэгтэйчүүдийг би дэлхийн хаанаас ч хараагүй” хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.

• Плано Карпини: Монголчуудын гэр бүлийн харилцаа маш сахилга баттай, нэг нэгнээ хүндэтгэх ёс нь гайхалтай байсныг онцолсон бий.

ДҮГНЭЛТ

13-р зууны Монголчуудын хувьд гэр бүлийн харилцаа бол зөвхөн хувь хүний таашаал биш, харин овгийн аюулгүй байдал, үр удмын эрүүл мэнд, төрийн хууль цаазтай салшгүй холбоотой маш хариуцлагатай асуудал байжээ. Түүхэн энэхүү “сахилга бат” болон “итгэлцэл” нь өнөөдөр ч бидний харилцаандаа баримтлах ёстой “Premium” үнэ цэн хэвээр байна.