Унтаж буй мэт 500 жил болсон хүүхдүүд: Инкагийн эзэнт гүрний аймшигт “Капакоча” тахилын бодит түүх

Далайн түвшнээс дээш 6,700 метрийн өндөрт орших Анд уулын мөнх цаснаас ямар ч ялзралгүйгээр олдсон гурван хүүхдийн муми археологичдыг хэрхэн шоконд оруулсан бэ? Бурхдыг аргадахын тулд хүүхдүүдийг амьдаар нь мөнх цасанд орхидог байсан эртний зан үйлийн үнэн түүх.

1999 онд Аргентин болон Чилийн хил дээр орших, далайн түвшнээс дээш 6,739 метрийн өндөртэй Люльяйльяко (Llullaillaco) галт уулын оргил дээр судалгаа хийж байсан археологичид хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн цочирдом олдворуудын нэгийг илрүүлжээ. Мөнх цас, мөсөн доорх чулуун бунхнаас 500 гаруй жилийн өмнө амьдарч байсан гурван хүүхдийн цогцос яг л саяхан унтсан мэт, арьс үс, хувцас хунар нь огт гэмтэж муудалгүйгээр олдсон юм.

Эдгээр хүүхдүүд бол Өмнөд Америкийн хамгийн хүчирхэг соёл иргэншил болох Инкагийн эзэнт гүрний үед бурхдад өргөсөн амьд золиосууд байжээ.

1. “Капакоча” — Хамгийн төгс хүүхдүүдийг бурхдад зориулах ёслол

Эртний Инка болон Майягийн соёл иргэншилд ган гачиг, газар хөдлөлт, галт уулын дэлбэрэлт, тахал өвчин гарах эсвэл эзэн хаан нас барах зэрэг томоохон үйл явдал тохиолдоход уулын бурхдыг (Apus) аргадахын тулд “Капакоча” (Capacocha) хэмээх хамгийн дээд зэргийн тахилын ёслолыг үйлддэг байв.

• Хэрхэн сонгодог байв? Энэхүү тахилд зөвхөн эзэнт гүрний өнцөг булан бүрээс шилж сонгосон хамгийн царайлаг, эрүүл саруул, биедээ ямар ч сорви, сэвгүй 4–15 насны хүүхдүүдийг сонгодог байжээ. Учир нь Инкачууд хүүхдийг хамгийн цэвэр ариун оршихуй гэж үздэг байсан тул бурхдад зөвхөн хамгийн төгс бэлгийг өргөх ёстой гэж итгэдэг байв.

• Нэр төрийн хэрэг: Орчин үеийн хүмүүсийн нүдээр энэ нь аймшигтай харгислал мэт харагдавч тухайн үеийн нийгэмд хүүхдээ бурхдын элч болгон илгээх нь тухайн гэр бүл, овгийн хувьд хамгийн дээд нэр төр, бахархал болдог байжээ. Сонгогдсон хүүхдүүдэд “Та нар үхэхгүй, харин уулын оргил дээр бурхадтай хамт мөнх амьдарч, ард түмнээ хамгаалах болно” хэмээн итгүүлдэг байв.

2. Тахилын өмнөх нэг жилийн хааны тансаглал

Люльяйльяко уулаас олдсон гурван хүүхэд буюу 13 настай охин (“Ла Донселья” буюу Охин), 4–5 настай хүү, 6 настай охин нарын үсэнд хийсэн шинжилгээгээр тэдний амьдралын сүүлийн нэг жилийн түүх бүрэн тайлагджээ.

• Тэднийг тахилд сонгогдсон цагаас эхлэн эгэл ардын иддэг төмс, хүнсний ногооноос гаргаж, зөвхөн язгууртнуудын хэрэглэдэг эрдэнэ шиш, хатаасан лам гөрөөсний мах зэрэг дээд зэргийн уураглаг хоолоор тэжээж эхэлсэн байна.

• Мөн тахилын өдөр ойртох тусам хүүхдүүдэд сэтгэл санааг нь тайвшруулах, өндөр уулын хүйтэн болон хүчилтөрөгчийн дутагдлыг мэдрүүлэхгүйн тулд кокагийн навч (мансууруулах үйлчилгээтэй ургамал) болон чича хэмээх эрдэнэ шишийн шар айргийг их хэмжээгээр уулгадаг байсныг үсний химийн шинжилгээгээр тогтоожээ.

3. Уулын оргил дахь мөнх нойр ба үхлийн шалтгаан

Тахилын ёслолын өдөр хүүхдүүдийг эзэнт гүрний нийслэл Куско хотоос хэдэн зуун километр алхаж, далайн түвшнээс дээш 6,700 метрийн өндөрт орших хүйтэн оргил руу аваачжээ. Тэнд тэдэнд хамгийн гоёмсог нэхмэл хувцас өмсүүлж, алт, мөнгөн баримал, шавар ваар, хоол хүнс зэрэг хойд насанд нь хэрэглэгдэх эд зүйлсийг дэргэд нь тавьсан байв.

• Хэрхэн амиа алдсан бэ? Олдсон хүүхдүүдийн биед ямар нэгэн хүчирхийлэл, цохилт, шархны ул мөр огт байгаагүй юм. Тахилч нар тэдэнд мансууруулах ундаа, кокагийн навч өгч гүн нойронд автуулсны дараа уулын оргилд ухсан жижиг чулуун нүхэнд суулгаад амьдаар нь орхижээ.

• Хүүхдүүд гүн мансуурсан байдалтайгаар хасах хэмтэй тэсгим хүйтэнд хөлдөж, ямар ч зовлон шаналал мэдрэлгүйгээр мөнх нойрссон байна. Анд уулын хуурай, хүйтэн уур амьсгал тэдний биеийг 500 жилийн турш ямар ч ялзралгүй хадгалж үлдээжээ.

4. Археологичдыг цочирдуулсан нарийвчилсан дүр зураг

1999 онд 13 настай охины цогцсыг мөснөөс гаргаж авахад тэрээр хөлөө ачин суугаад, толгойгоо бага зэрэг урагш бөхийлгөсөн байдалтай байв. Түүний гарын судас, хумс, арьсны нүх сүв, тэр ч байтугай завьжинд нь зуусан кокагийн навч хүртэл яг хэвээрээ хадгалагдсан байсан нь шинжлэх ухааны ертөнцийг жинхэнэ утгаар нь цочирдуулжээ. Охины уушгинд бага зэргийн халдварын шинж тэмдэг илэрсэн ч тэрээр цоо эрүүл, үзэсгэлэнтэй охин байсан бөгөөд өнөөдөр Аргентины Сальта хотын музейд тусгай хөргөгчтэй шилэн хоргонд хадгалагдаж байна.