Бидний мэдэх хатуу чанга сахилга бат, нэр төр, сэлэмний эрдмээр алдаршсан Японы самурай нарын ертөнцөд ахмад дайчин болон залуу дагалдагчийн хооронд онцгой дотно харилцаа, үнэнч байдлын тангараг оршин тогтнодог байсныг та мэдэх үү? “Шүдо” хэмээх уламжлалын бодит түүх, хатуу дүрэм ба цуст хардалтын дуулианууд.
Японы түүхэн дэх самурай нарын тухай бодоход бидний нүдэнд үхлээс үл айх зориг, Бушидо (дайчны зам)-гийн хатуу ёс зүй, эзэндээ үнэнч байх тангараг буудаг. Гэвч Эдогийн үе (1603–1867) болон түүнээс өмнөх үеийн Японы дайчдын анги давхаргад орчин үеийн ойлголтоос тэс өөр нэгэн нийгмийн уламжлал ил тод оршин тогтнож байсан нь Шүдо (衆道 — Shūdō буюу “Залуучуудын зам”) юм.
Энэ нь тухайн үед нууцлагдмал гаж үзэгдэл бус, харин самурайн боловсрол, сахилга бат, эр зориг, бие биенийхээ төлөө амиа өгөх үнэнч сэтгэлийн илэрхийлэл хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдөж байсан түүхэн сонин үзэгдэл байжээ.
Шүдо ёсны үндсэн бүтэц нь туршлагатай, нас биед хүрсэн ахмад самурай (нэнжа — nenja) болон түүний ивээл, сургалт дор байгаа залуу хөвгүүн буюу дагалдагч (вакашү — wakashū)-ийн хоорондын харилцаан дээр тогтдог байв.
Сургалт ба халамж: Ахмад самурай нь залуу дагалдагчдаа сэлэмний эрдэм, тулааны урлаг, уран бичлэг, ёс зүй болон самурайн нэр төрийн дүрмийг зааж сургах үүрэгтэй байжээ. Хариуд нь залуу хөвгүүн ахмад дайчиндаа үнэнч байж, түүнийг хүндэтгэн дагадаг байв.
Эмэгтэйчүүдээс тусгаарлагдсан дайны орчин: Дайн тулаан тасралтгүй өрнөдөг байсан Сэнгоку (Дайтаж буй улсуудын үе)-гийн үед самурай нар цэргийн хуаранд олон сар, жилээр гэр бүл, эмэгтэйчүүдээс хол амьдардаг байсан нь эрчүүдийн хоорондын дотно нөхөрлөл, үнэнч холбоог улам бэхжүүлэх хөрс болсон гэж түүхчид тайлбарладаг.
Ёслолын тангараг: Зарим тохиолдолд хоёр самурай бие биедээ үнэнч байх тангараг өргөж, хуруунаасаа цус гарган гэрээ байгуулах, эсвэл тулааны талбарт нэг нь амь үрэгдвэл нөгөө нь өшөөг нь авна хэмээн амладаг байжээ.
Шүдо нь зүгээр нэг дур зоргын зугаа цэнгэл бус, самурайн нэр төртэй шууд холбоотой хатуу дүрэмтэй байсан тул үүнийг зөрчих нь үхэлд хүргэх аюултай байв.
Нэг эзэнд үнэнч байх зарчим: Залуу дагалдагч нь нэг л ахмад самурайтай холбоо тогтоосон бол өөр нэгэнтэй сээтэгнэх, урвах нь хамгийн гутамшигтай үйлдэлд тооцогддог байжээ.
Илд зөрүүлсэн хардалт: Тухайн үеийн түүхэн тэмдэглэл болон алдарт зохиолч Ихара Сайкакүгийн “Эрчүүдийн агуу хайр” (The Great Mirror of Male Love, 1687) зэрэг бүтээлүүдэд нэг залуу самурайн төлөө хоёр ахмад дайчин хардалтаас болж илд зөрүүлэн тулалдаж амиа алдсан, эсвэл урвалтыг тэвчилгүй сэппүкү (гэдсээ хүүлэх ёслол) үйлдсэн тухай бодит болон уран сайхны олон түүх үлдсэн байдаг.
Насны хязгаар ба “Насанд хүрэх ёслол”: Залуу хөвгүүн Гэнпүкү (Genpuku) буюу насанд хүрэх ёслолоо хийж, духны үсээ хусуулан бүрэн эрхт самурай болмогц энэхүү “багш-шавийн дотно холбоо” албан ёсоор дуусгавар болж, тэд цаашид жирийн анд нөхөд, зэвсэг нэгт нөхөр болон үлддэг уламжлалтай байв.
Олон зууны турш Японы дээдсийн хүрээлэн, сүм хийд, самурайн ангид хүлээн зөвшөөрөгдөж байсан энэ уламжлал XIX зууны сүүлчээр эрс өөрчлөгдсөн юм.
Барууны соёлын нөлөө: 1868 оны Мэйжигийн шинэчлэлээр Япон улс гадаад ертөнцөд үүдээ нээж, Барууны хууль эрх зүй, Викторийн эрин үеийн ёс суртахууны хэм хэмжээг нэвтрүүлж эхэлснээр Шүдо ёсыг “хоцрогдсон, зохисгүй зүйл” хэмээн үзэж, хууль болон боловсролын системээс шахан гаргажээ.
Түүхэн дэх өвөрмөц ул мөр: Өнөөдөр Шүдо ёс нь зөвхөн түүхийн хуудаснаа үлдсэн ч эртний Японы дайчдын сэтгэл зүй, үнэнч байдал болон соёлын огт өөр хэмжүүрийг харуулдаг хамгийн сонирхолтой сэдвүүдийн нэг хэвээр байна.