Дайны талбараас ч аюултай “Бэлгийн замын вирус” ба Францын армийн хачин шийдвэр

Бууны сумаас дутахааргүй олон цэргийг жагсаалаас гаргаж байсан БЗХӨ-ний аюулыг Франц улс хэрхэн “Төрийн хяналттай бордель” болон “Эрүүл мэндийн карт”-аар шийдвэрлэсэн бэ?

Дэлхийн I ба II дайны тухай ярихад бид ихэвчлэн танк, сөнөөгч онгоц, цэрэг эрсийн баатарлаг тулааныг санадаг. Гэвч фронтын цаана армийн командлалын толгойг хамгийн ихээр гааруулж байсан чимээгүй аюул нь Бэлгийн замын халдварт өвчин (БЗХӨ) буюу тухайн үеийн нэршлээр тэмбүү, заг хүйтэн байв.

Мянга мянган цэрэг байлдааны талбарт дайны суманд бус, харин ар талын цэнгээний газарт халдвар авснаас болж эмнэлэгт тусгаарлагдаж, армийн байлдааны чадвар асар хурдацтай буурч байжээ. Энэхүү хямралыг шийдвэрлэхийн тулд Франц улс дэлхийд анх удаа биемаа үнэлэлтийг хориглох биш, харин төрийн бүрэн хяналтад авах өвөрмөц тогтолцоог бүрдүүлсэн юм.

1. “Maison Close” буюу Албан ёсны борделийн сүлжээ

French Army, Infantry, WWI, Portrait, Hand-Colored Postcard, circa 1914. (Photo by: Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)

Францын Засгийн газар болон Цэргийн яамнаас гудамжны хяналтгүй биеэ үнэлэлтийг чанд хориглож, орон даяар “Maison Close” (Хаалттай байшин) хэмээх тусгай зөвшөөрөлтэй борделийн сүлжээг ажиллуулж эхлэв.

• Армийн хяналт: Борделийн байршлыг цэргийн баазуудтай ойрхон тогтоож, хэн нэвтрэх, ямар үнэ тарифтай байхыг зааж өгдөг байв.

• Тусгай бүсчлэл: Энгийн иргэд болон цэргүүдэд зориулсан тусдаа зэрэглэлтэй үйлчилгээний газруудыг байгуулжээ.

2. “Carte Sanitaire” буюу Эмчийн баталгаажуулалттай тусгай карт

Энэхүү системийн хамгийн гол цөм нь “Carte Sanitaire” буюу Эрүүл мэндийн хяналтын паспорт байв.

• Долоо хоног тутмын үзлэг: Бордельд ажиллаж буй эмэгтэй бүр долоо хоногт 1-2 удаа цэргийн болон иргэний тусгай эмч нарын үзлэгт заавал орно.

• Тусгай тэмдэг: Үзлэгээр ямар нэгэн халдвар, шинж тэмдэг илрээгүй тохиолдолд эмэгтэйн тусгай карт дээр эмч гарын үсэг зурж, “Эрүүл” гэсэн тэмдэг дугуйлдаг байв.

• Шалгалт ба журам: Цэргүүд зөвхөн ийм карттай, эмчийн баталгаатай эмэгтэйчүүдээр үйлчлүүлж байгааг тусгай цэргийн цагдаа нар цаг тухай бүрт нь шалгаж байжээ.

3. Холбоотнууд болон Германы армийн хандлага

Энэхүү систем нь дайны талбар дээрх бусад орнуудын армид харилцан адилгүй туссан юм:

• АНУ-ын эсэргүүцэл (Дэлхийн I дайн): АНУ-ын генерал Жон Першинг Францын энэ тогтолцоог шашин ба суртахууны хувьд “бузар зүйл” гэж үзэн америк цэргүүдийг борделиор үйлчлүүлхийг хатуу хоригложээ. Гэвч америк цэргүүд нууцаар гудамжны биеэ үнэлэгчидтэй ойртсоноос болж АНУ-ын армийн дунд БЗХӨ-ний халдвар хамгийн өндөр хувьтай гарч байв.

• Нацист Германы ашиглалт (Дэлхийн II дайн): 1940 онд Нацист Герман Францыг эзлэн авсны дараа Вермахтын (Германы арми) командлал Францын энэ бэлэн борделийн системийг шууд өөрсдийн хяналтад авч, офицер болон цэргүүддээ зориулан тусгайлан ашиглаж байжээ.

4. Дайны дараах төгсгөл (1946 он)

Дайн дууссаны дараа Францын нийгэмд энэхүү тогтолцоог хүний эрх, эмэгтэйчүүдийн нэр хүндэд халдаж байна гэх шүүмжлэл асар их гарав.

Эцэст нь 1946 онд Францын эмэгтэй улс төрч, эсэргүүцлийн хөдөлгөөний гишүүн Марта Ришарын санаачилгаар “Марта Ришарын хууль” (Loi Marthe Richard) батлагдаж, Франц даяарх бүх албан ёсны борделиудыг хууль бус болгон хааж, тусгай карт ба хяналтын системийг бүрэн зогсоосон түүхтэй.