VIII Богд Жавзандамба ба “Цусны гүтгэлэг”: Хайр дурлал, Эх дагина Дондогдулам ба Зөвлөлтийн тархи угаалтын нууц

Монгол Улсын сүүлчийн эзэн хаан, Шашин төрийг хослон баригч Нарангэрэлт, Түмэннаст VIII Богд Жибзундамба хутагтын хувийн амьдрал, хатадын түүх болон Большевикуудын зохион байгуулсан тэмбүүгийн тухай хар пропаганд, түүний хор хөнөөл.

1911 оны 12 сарын 29-нд Манжийн дарлалаас чөлөөлөгдөж, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад VIII Богд Жавзандамба хутагтыг Шашин төрийг хослон баригч Нарангэрэлт, Түмэннаст Эзэн Хаан-аар сэнтийд нь залав. Энэ мөчөөс эхлэн тэрээр зөвлөхүүдийнхээ саналаар шашны сахил санваараас чөлөөлөгдөж, төрийн болон гэр бүлийн амьдралд шилжсэн юм.

Гэвч хожим нь Зөвлөлт Холбоот Улс болон Коммунист намын зүгээс түүний нэр төрийг гутаан доромжилж, ард түмний сүсэг бишрэлийг үндсээр нь таслахын тулд түүхийг асар аймшигтайгаар гуйвуулсан байдаг.

1. Эх дагина Дондогдулам ба Богд хааны нандин хайр

Богд хааныг тойрсон хайр дурлалын түүхэнд хамгийн тод бөгөөд хүндтэй байр суурийг Эх дагина Цэндийн Дондогдулам эзэлдэг.

• Хотод алдаршсан ухаант бүсгүй: Дондогдулам нь Булган аймгийн Сайхан сумын нутгийн язгууртан гаралтай, сэргэлэн ухаантай, боловсролтой бүсгүй байв. Тэд анх 1895 оны орчим танилцаж, бие биедээ сэтгэл алдарчээ.

• Улс төрийн түшиг ба хамтрагч: 1911 онд улс орноо тусгаар тогтноход Дондогдуламд “Улсын Эх Дагина” хэргэм хүртээсэн. Тэрээр зөвхөн хатан байгаад зогсоогүй, Богд хааны улс төрийн зөвлөх, гадаадын зочдыг хүлээн авах, үндэсний урлаг, соёлыг дэмжигч гол хүн байв. Богд хаан түүнд туйлгүй хайртай байсан бөгөөд түүний хэлсэн үгийг маш их хүндэтгэдэг байжээ.

• Сүүлчийн хатан Гэнэнпил: 1923 онд Эх дагина Дондогдулам таалал төгсөхөд Богд хаан асар ихээр гашуудаж, сэтгэлийн гүн хямралд орсон. Иймд лам нар болон төрийн түшмэд хааны сэтгэлийг засах, төрийн сэнтийг эзэнгүйтүүлэхгүй байх үүднээс Сэцэн хан аймгийн залуухан бүсгүй Гэнэнпилийг сүүлчийн хатнаар өргөмжилсөн байдаг.

2. Большевикуудын “Тэмбүүгийн” хар пропаганд ба тархи угаалт

1921 оны Ардын хувьсгалын дараа Зөвлөлт Оросын ухуулагчид (Коминтерн) болон Дотоодыг хамгаалах газрынхан Монголын шашин, феодализмын суурийг таван тэвчээрээр үгүй хийх нарийн төлөвлөгөө боловсруулжээ.

• Яагаад заавал “тэмбүү” гэж? Тухайн үеийн Монгол оронд эрүүл мэндийн салбар хөгжөөгүй, ариун цэврийн шаардлага хангагдаагүйгээс болж нийгмийн дунд бэлгийн замын халдварт өвчин (тэмбүү) нэлээд тархсан байсан нь үнэн. Большевикууд энэ нийгмийн эмзэг сэдвийг ашиглан: “Монголчуудын мөхөж байгаагийн гол буруутан нь Богд хаан. Тэр өөрөө тэмбүүтэй бөгөөд хамаг түшмэд, лам нартаа халдааж, ард түмнийг доройтуулсан” гэх аймшигт гүтгэлгийг зальжин зохиож, сонин хэвлэл, ухуулах хуудас, номоор дамжуулан тархи угааж эхэлсэн.

• Анагаах ухаан ба архивын бодит байдал: Сүүлийн үеийн түүхчид болон академичдын хийсэн судалгаагаар Богд хааны эрүүл мэндийн байдал, түүнийг эмчилж байсан хаант Оросын болон монгол эмч нарын тэмдэглэлд тэмбүү өвчний ямар ч шинж тэмдэг, онош байгаагүй нь батлагдсан. Богд хаан амьдралынхаа сүүлчийн жилүүдэд хараа доройтож, бөөрний дутагдал болон архаг өвчний улмаас насан эцэслэсэн байдаг.

3. Хар ухуулгын хор хөнөөл: Бидний тархинд үлдсэн хар толбо

Энэхүү гүтгэлэг нь Зөвлөлтийн үеийн сурах бичиг, уран сайхны кино, түүхийн номнуудад тусгагдсаар хэдэн үеийн турш монголчуудын сэтгэхүйд “Богд хаан бол дорой, өвчтэй, завхай зайдан хүн байсан” гэх буруу ойлголтыг суулгаж чадсан юм. Үүний цаана:

1. Үндэсний тусгаар тогтнолын ач холбогдлыг бууруулсан: 1911 оны Хувьсгал ба Богд хааны гүйцэтгэсэн асар том түүхэн гавьяаг баллах.

2. Шашныг хориглох хөрс бэлдсэн: Шүтээн болсон хутагтыг гутааснаар олон зуун сүм хийдийг phá сүйтгэх, лам нарыг хэлмэгдүүлэх ажиллагааг ард түмнээр зөвшөөрүүлсэн.

Дүгнэлт: VIII Богд Жавзандамба бол эмгэнэлт түүхийн золиос, мөн Коминтерний хар пиарт хамгийн их өртсөн Монголын агуу төрийн зүтгэлтэн байв. Түүний хатадтайгаа өнгөрүүлсэн нандин амьдрал болон Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөө хийсэн тэмцэл нь элдэв зохиомол ярианаас хавьгүй илүү үнэ цэнэтэй юм.