Дайны талбарын боолтоос дэлхийн хувьсгал болтлоо: Ариун цэврийн хэрэглэлийн (“дамск”) хачирхалтай түүх

Эмэгтэйчүүдийн сарын тэмдгийн эрүүл ахуйн түүх ямар замаар хөгжиж, дайны үеийн цэргийн материалаас хэрхэн орчин үеийн зайлшгүй хэрэглээ болон хувирсан бэ?

Орчин үеийн эмэгтэйчүүдийн өдөр тутмын амьдралын салшгүй хэсэг болсон ариун цэврийн хэрэглэл буюу бидний нэрлэдгээр “дамск”-ны түүх нь анх харахад энгийн мэт боловч цаанаа асар сонирхолтой, эр зориг, эрүүл ахуйн хувьсгалаар дүүрэн байдаг. Хүн төрөлхтний түүхэнд энэхүү бүтээгдэхүүн бий болохоос өмнө болон гарч ирсэн эхэн үедээ ямар замаар туулсныг эргэн харцгаая.

1. Анхны “дамск”-ийг цэргүүд зохион бүтээсэн нь (I Дайны үе)

Орчин үеийн нэг удаагийн ариун цэврийн хэрэглэл зах зээлд гарахаас өмнө эмэгтэйчүүд даавуун алчуур угааж хэрэглэдэг байв. Харин I Дэлхийн дайны үед фронтод ажиллаж байсан эмч нар болон сувилагчид шархадсан цэргүүдийн цусыг тогтоох зорилгоор “Cellucotton” буюу модны целлюлозоор хийсэн маш сайн шингээгч материалтай боолтыг ашиглаж эхэлжээ.

Франц дахь фронтод ажиллаж байсан Америкийн Улаан загалмайн нийгэмлэгийн эмэгтэйчүүд энэ материалыг шарханд биш, харин сарын тэмдгийн үеэрээ ашиглаж болохыг анзаарсан байна. Уг материалын шингээх чадвар нь энгийн даавуунаас хэд дахин илүү байсан тул эмэгтэйчүүдэд жинхэнэ утгаараа аврал болжээ.

2. “Kotex” брэндийн төрөлт ба нууц худалдаа

Дэлхийн дайн дуусахад Kimberly-Clark компани илүү гарсан их хэмжээний Cellucotton материалаа юунд ашиглахаа бодож байгаад дээрх санааг олж, 1920 онд алдарт “Kotex” брэндийг зах зээлд гаргажээ.

Гэхдээ тухайн үед нийгэмд сарын тэмдэг гэдэг сэдэв хаалттай, ярихаасаа ичдэг “табу” байсан тул бүтээгдэхүүнээ борлуулахын тулд маш сонирхолтой арга хэрэглэдэг байв. Эмийн сангуудад дамск өрөөтэй лангуун дээр шууд тавихын оронд мөнгө хийх хайрцаг тавиад, эмэгтэйчүүд худалдагчаас ичиж зоволгүйгээр шууд мөнгөө хийгээд пакеттай хайрцгийг нууцаар аваад гардаг системтэй байжээ. Зарим дэлгүүрт бүр үйлчлүүлэгчид чангаар хэлэх шаардлагагүйгээр “Kotex нэгийг өгөөч” гэсэн бичигтэй карт өгдөг байв.

3. Эртний Египетээс дундад зуун хүртэл: Юу хэрэглэдэг байсан бэ?

Түүхийн янз бүрийн үед эмэгтэйчүүд эрүүл ахуйн шаардлага хангахгүй ч гэсэн янз бүрийн материалыг ариун цэврийн хэрэглэл болгон ашиглаж байжээ:

• Эртний Египетэд: Papyrus буюу зэгсэн цаасыг зөөллөж байгаад дотогшоо хийж хэрэглэдэг байсан баримт бий.

• Эртний Грек ба Ромд: Даавуун хэсэгт модны мохоо үзүүрийг ороож энгийн тампон шиг хийж хэрэглэдэг байсан бол зарим нь амьтны арьс, зөөлөн хөвөн ашигладаг байжээ.

• Азийн орнуудад (Япон, Хятад): Цаас, даавуу болон ургамлын гаралтай ширхгийг ашиглаж, бохирдвол сольж угаадаг эсвэл хаядаг байв.

4. Өөрийгөө барьдаггүй “бүс” (Belt systems) ба наалддаг дамск

1920–1970-аад оны хооронд гарсан дамскнууд одоогийнх шиг дотуур хувцсанд наалддаг туузгүй байжээ. Оронд нь эмэгтэйчүүд “Sanitary belt” буюу тусгай бүс зүүж, тэр бүсэндээ дамскийнхаа урт даавууг хавчаараар хавчин тогтоож өмсдөг байв. Энэ нь өмсөхөд маш төвөгтэй, хөдөлгөөн хязгаарладаг байжээ.

Харин өнөөдрийн бидний мэдэх дотуур хувцсандаа наалддаг дамск анх 1970-аад оны сүүлээр зах зээлд гарсан нь эмэгтэйчүүдийн өдөр тутмын хөдөлгөөнийг хязгааргүй болгож, эрүүл ахуйн хувьд том дэвшил авчирсан юм.