Хааны орон дээрх нүд ба гэрчүүд: Европын орднуудын хамгийн хачирхалтай бөгөөд утгагүй албан тушаал

Хатан болон хааны шөнийн амьдралыг албан ёсоор хажуунаас нь харж баталгаажуулдаг байсан Европын хаант улсуудын итгэмээргүй ёслол болон ордны түшмэдийн нууц.

Дундад зууны болон шинэ үеийн Европын хаант улсуудад хаан ширээ залгамжлах асуудал бол улс орны оршин тогтнохын үндэс буюу улс төрийн хамгийн чухал бодлого байв. Энэ утгаараа хатан болон хааны хооронд үүссэн гэр бүлийн харилцаа, үр хүүхэд төрөх үйл явц нь зөвхөн хувийн амьдрал байсангүй, харин улсын хууль ёсны баталгаа байлаа.

Үүнтэй холбоотойгоор Европын орднуудад, ялангуяа Британи, Франц болон Испанийн хаант ёсонд өнөө цагт төсөөлөхийн аргагүй нэгэн хачирхалтай, бас бүхэл бүтэн албан ёсны үүрэгтэй албан тушаал оршин тогтнож байжээ. Энэ бол “Хааны орны гэрчүүд” (Royal Bedchamber Witnesses) буюу хатан хүнийг хаантай хуримын шөнө болон дараа дараагийн тохиолуудад орох үед дэргэд нь байж харж баталгаажуулдаг түшмэдийн үүрэг байв.

1. Яагаад хааны орон дээр гэрчүүд байх шаардлагатай байв?

Дундад зууны үед хааны гэрлэлтийг улс төрийн бодлогоор, эсвэл хоёр гүрний эвслийг бэхжүүлэх зорилгоор албадан хийдэг байв. Гэвч улс төрийн энэхүү гэрээ хэлэлцээр хууль ёсны хүчин төгөлдөр болохын тулд хоёр тал гэр бүлийн харилцаанд орсон байх буюу “бүрэн утгаараа гэрлэсэн” байх хатуу шаардлага тавигддаг байжээ.

• Хуурамч гэрлэлтээс урьдчилан сэргийлэх нь: Хэрэв хатан хүн жирэмслэхгүй бол гадны улс орнууд эсвэл дотоодын өрсөлдөгчид “Энэ гэрлэлт хууль бус, хаан хатан хоёр хэзээ ч хамт байгаагүй” хэмээн гэрлэлтийг хүчингүй болгох, эсвэл хаан ширээ залгамжлах эрхийн маргаан гаргах эрсдэлтэй байв.

• Төрийн баталгаа: Тийм учраас хатан болон хаан анхны шөнөө орлуулан өнгөрөөхгүй байх, хэн нэгэн хуурамч залгамжлагч тээхгүй байх болон бүх зүйл хуулийн дагуу явагдаж буйг нүдээр үзэж баталгаажуулах өндөр албан тушаалтнуудыг ордны зүгээс томилдог байжээ.

2. Английн ордны хамгийн алдартай жишээ: Стюарт ба Тюдорын үе

Английн хаант улсад энэхүү ёслол нь төрийн дээд хэмжээний протоколын дагуу явагддаг байв.

• Лорд Канцлер болон сайдуудын үүрэг: XVII зууны үед Английн хаан II Жеймс (James II) болон түүний гэргийг хуримын шөнөдөө орох үед танхимд Лорд Канцлер болонрийн дээд түвшний сайд нар албан ёсоор байлцаж байжээ. Тэд хааныг орондоо орох хүртэл хүлээж, дараа нь орны хөшгийг хагас нээлттэй орхин хатантай харилцаанд орж буйг нь гаднаас болон дэргэдээс нь харж баталгаажуулдаг байв.

• Хүүхдийн төрөлт дээр ч мөн адил: Зөвхөн хуримын шөнө гэлтгүй, хатан хүн хүүхэд төрүүлэх мөчид ордны сайд нар, хамба лам болон эрх мэдэлтэй түшмэдүүд төрөх өрөөнд (яг хажууд нь эсвэл хөшигний цаана) албан ёсоор байлцдаг байв. Энэ нь хэн нэгэн хатан хуурамчаар хүүхэд олж ирж тавих (өөр хүүхэд солих)-аас урьдчилан сэргийлэх цорын ганц арга байжээ. Тухайлбал, 1688 онд Жеймс II хааны хүү төрөхөд 40 гаруй эрхэм хүндтэй гэрчүүд төрөх өрөөнд шахцалдаж байсан гэдэг түүхэн баримт бий.

3. Францын ордны тансаг протокол ба “Le Lever”

Францын хаант улсад (ялангуяа Версалийн ордонд) энэхүү ёслол нь улам боловсронгуй болж, төрийн хүндэтгэлийн хэмжээнд хүрсэн байв.

• Францын хаан болон хатан орноосоо босох, хувцсаа өмсөх, унтах ороо засах үйл явц бүхэлдээ ордны язгууртнуудын өмнө ил тод болдог байжээ. Үүнийг “Le Lever” (Өглөөний босох ёслол) болон “Le Coucher” (Үдшийн унтах ёслол) гэж нэрлэдэг байв.

• Хэдийгээр хожим цаг үе өөрчлөгдөхийн хэрээр хааны дотно амьдралыг шууд дэргэдээс нь харах нь багассан ч ордны дээд тушаалтнууд хаан, хатан хоёрыг орондоо орж байхыг харж, өргөөний хаалгыг түгжиж үлдэх ёслол нь XVII-XVIII зуун хүртэл хадгалагдсаар иржээ.

4. Ёс суртахуун ба цаг хугацааны эрхээр үгүй болсон нь

Орчин үеийн хүний эрх, хувийн орон зай (privacy) гэсэн ойлголт огт байхгүй байсан тэр цаг үед энэ нь төрийн аюулгүй байдал, хууль ёсны залгамжлагчийг тодруулах зайлшгүй шаардлага байсан юм.

Гэвч XVIII зууны сүүл үеэс эхлэн Гэгээрлийн үеийн үзэл санаа дэлгэрч, хүний хувийн амьдралыг хүндэтгэх үзэл бий болсноор Европын орднууд энэхүү этгээд бөгөөд утгагүй протоколуудаасаа нэг мөсөн татгалзсан түүхтэй.