Хатнаас ч илүү эрх мэдэлтэй “Төрийн амраг”: Францын хааны ордны хамгийн дуулиант бөгөөд задгай систем

16-18-р зууны Францын эзэн хаанууд хууль ёсны хатнаасаа гадна улсаас албан ёсны цалин, ордон өргөө, төрийн эрх мэдэл олгодог “Maîtresse-en-titre” буюу Албан ёсны төрийн амрагтай байх хачирхалтай тогтолцоог бий болгожээ. Версалийн ордны хаалттай хаалганы цаана өрнөсөн атаа жөтөө, нууц явуулга болон төрийн бодлогыг атгаж байсан бүсгүйчүүдийн бодит түүх.

Дундад зууны болон Сэргэн мандалтын үеийн Европын ихэнх хаант улсад хаад нууц амрагтай байх нь энгийн үзэгдэл байсан ч түүнийгээ олон нийтээс нууцалдаг байв. Харин Францын хааны ордонд энэ асуудлыг огт өөр түвшинд аваачиж, бүр төрийн албан ёсны хэргэм зэрэг болгон хуульчилсан байдаг.

Франц хэлээр “Maîtresse-en-titre” (Тэргүүн амраг буюу Албан ёсны төрийн амраг) хэмээн нэрлэгддэг энэхүү албан тушаалыг хашиж байсан эмэгтэйчүүд нь хааны хатны дараа орох өндөр байр суурь эзэлж, зарим үед хатнаасаа ч илүү улс төрийн эрх мэдэлтэй байжээ.

1. Энэ хачирхалтай тогтолцоо яагаад бий болсон бэ?

Тухайн үед Европын хаад, язгууртнуудын гэрлэлт нь хайр дурлал дээр бус, харин улс орнуудын хоорондох энхийн гэрээ, газар нутаг, улс төрийн ашиг сонирхол дээр тогтдог байв.

  • Гэрлэлт бол зүгээр л улс төрийн гэрээ: Хаан хүн хөрш зэргэлдээ гүрний гүнжтэй гэрлэж, угсаа залгамжлах ханхүү төрүүлэх үүрэгтэй байсан тул хатантайгаа хайр сэтгэлийн холбоогүй байх нь түгээмэл байлаа. Тиймээс хааны сэтгэл санаа, хувийн жаргалыг хангах “албан ёсны амраг” байх нь зүй ёсны хэрэг мэт хүлээн зөвшөөрөгдөх болжээ.

  • Асар их эрх ямба ба улсын санхүү: “Maîtresse-en-titre” цолыг хүртсэн бүсгүйд Версалийн ордонд хааны өрөөтэй шууд холбогдсон нууц шат бүхий тансаг өргөө гаргаж өгдөг байв. Тэдэнд улсын сангаас асар их хэмжээний цалин пүнлүү, эдлэн газар, язгууртны хэргэм олгодог байсан тул язгууртан гэр бүлүүд охидоо хааны оронд оруулахын төлөө өрсөлддөг байжээ.

2. Хааны ордныг атгаж байсан хамгийн алдартай “Төрийн амрагууд”

Францын түүхэнд энэхүү албан тушаалаар дамжуулан бүхэл бүтэн улс орны хувь заяа, гадаад бодлого, сайд нарын томилгоог шийдэж байсан хэд хэдэн хүчирхэг эмэгтэй бий:

  • Мадам де Монтеспан (Madame de Montespan): “Нар хаан” хэмээн алдаршсан XIV Луи хааны хамгийн дуулиант амраг. Тэрээр хааны хатны дэргэдэх үйлчлэгч байснаа хааны сэтгэлийг татаж, 10 гаруй жилийн турш ордны жинхэнэ эзэгтэй мэт аашилжээ. Тэрээр хаанд долоон хүүхэд төрүүлж өгсөн бөгөөд сүүлдээ хааны хайрыг алдахаас айсандаа “Хорны хэрэг” гэгдэх хар дом, нууц зан үйлд оролцон хааны хоолонд хайр дурлалын шидэт нунтаг хольж өгч байсан нь илэрч ордны дуулиан тарьж байв.

  • Мадам де Помпадур (Madame de Pompadour): XV Луи хааны тэргүүн амраг. Тэрээр жирийн хөрөнгөтний гэр бүлээс гаралтай ч гоо үзэсгэлэн, оюун ухаанаараа хааныг бүрэн эзэмдсэн юм. Тэдний бие махбодын харилцаа 5 жилийн дараа дууссан ч Помпадур хааны хамгийн дотны зөвлөх хэвээр үлдэж, сайд нарыг томилж, бүр Долоон жилийн дайнд Франц улсыг Австритай холбоотон болгох шийдвэрийг хүртэл гаргуулж байжээ.

  • Мадам дю Барри (Madame du Barry): XV Луи хааны сүүлчийн амраг. Өмнө нь Парис хотын ядуу хороололд өссөн, биеэ үнэлэгч байсан энэ бүсгүй 60 настай хааны сэтгэлийг эзэмдэж, Версалийн ордонд орж ирсэн нь язгууртнуудын дунд асар том цочрол үүсгэсэн юм. Тэрээр тухайн үед залуухан угсаа залгамжлагч гүнж байсан Мария Антуанеттатай хүртэл ил тод сөргөлдөж байжээ.

3. Версалийн ордны хаалттай хаалганы цаадах задгай амьдрал

17–18-р зууны Версалийн ордон бол зөвхөн гоёмсог бүжиг, урлагийн төв бус, харин ёс суртахууны хязгаар үгүй болсон хаалттай ертөнц байв.

  • Олон нийтийн нүдэн дээрх доромжлол: Хааны албан ёсны хатан болон төрийн амраг хоёр нэг сүмд зэрэгцэн мөргөл үйлдэж, нэг ширээнд хооллох нь хэвийн үзэгдэл байлаа. Хатны хувьд нөхрийнхөө амрагийг ил тод эсэргүүцэх эрхгүй, харин ч эелдэг харьцах ёстой байсан нь сэтгэл зүйн асар хүнд дарамт болдог байв.

  • “Бугын цэцэрлэг” (Parc-aux-Cerfs): XV Луи хаан албан ёсны амрагаасаа гадна Версалийн орчимд “Бугын цэцэрлэг” хэмээх нууц байшин ажиллуулдаг байжээ. Тэнд Франц даяараа цуглуулсан 14–16 настай охидыг авчирч байрлуулдаг байсан бөгөөд охид өөрсдийгөө ямар нэгэн Польшийн язгууртан ноёнтой уулзаж байна гэж боддог байсан ч үнэн хэрэгтээ Францын эзэн хаан өөрөө нууцаар очдог байсан нь хожим түүхэн баримтаар ил болсон юм.

Энэхүү хэт задгай, улсын хөрөнгийг амрагуудынхаа тансаглалд цацсан хаант засаглалын ёс суртахуунгүй байдал нь энгийн ард түмний хилэнг бадрааж, улмаар 1789 оны Францын агуу хувьсгал дэгдэж, хаант засаглал нуран унах нэг гол шалтгаан болсон түүхтэй.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.